ورودي اعضا
نام كاربري

رمز عبور

من را به خاطر بسپار
فراموش كردن رمز
ورودي به پنل ايميل
آدرس ايميل:
پسورد ايميل:

افراد آنلاين
حاضرين 50 ميهمانان حاضر

شرح جلالی بر حافظ

آخرين اخبار
تنظيم مرورگر
صفحه را خانه كنيد
خانه اصلي كنيد
چاپ اين صفحه
بخشها
پربيننده ترين مطالب
غزليات ، مثنوي ، قطعات ، اخوانيات ، متفرقات ، اشعار مذهبي ، دوبيتي ها ، رباعيات
صفحه نخست arrow شرح جلاللی بر حافظ arrow جلد سوم arrow معانی لغات غزل(295)ای رُخت چون خُلد و لعلت سلسبیل
معانی لغات غزل(295)ای رُخت چون خُلد و لعلت سلسبیل چاپ پست الكترونيكي

1         ای رُخت چون خُلد و لعلت سلسبیل         سلسبیت کـرده جـان و دل سـبیل

2        سـبز پوشان خَطَـت بـر گِــردِ لب          هــمچو حـــورانند گِردِ  سلسبیل

3        نـاوک چـشم تــو در هر گوشه یی         هــمچو مـن اُفتاده دارد صـد قتیل

4        یا رب این آتش که بـر جـان منست         سرد کن آن سان که کردی برخـلیل

5        من نمی یابـم مــجال ای دوسـتان         گرچــه دارد او جـمالی بـس جمیل

6        پای ما لـنگ است و مـنزل بس دراز        دست ما کـوتاه و خــرما بـرنـخیل

7        حافـظ از سر پنجــه عشــق نگار          هــمچو مــور افـتاده زیر پای پیل

8        شــاه عالـم را بقـا و عـزّ و نـاز

باد و هرچیزی که باشد زین قبیل

 

 

معانی لغات غزل(295)

خُلد : جاوید، کنایه از بهشت .

لعل : کنایه از لب .

سلسبیل : نام چشمه آبی در بهشت .

سبیل : راه، طریق.

سبیل کردن : رایگان کردن، در راه مردم به رایگان توزیع کردن.

سبز پوشان : کنایه از فرشتگان اهل بهشت است.

سبزپوشان خطت : موهای نورسته خط گرد لبت که به مانند سبزپوشانند.

ناوک : تیرهای کوچک.

ناوک چشم : کنایه از مژگان چشم.

قتیل : کشته؛ مقتول.

مَجال : فرصت، امکان.

جمیل : زیبا، نیکو روی.

نخیل : درخت خرما.

سرپنجه : زور، قدرت.

افتاده شد : عاجز شد. ناتوان شد. افتاده و از پای درآمد.

باد : بادا، پیوسته چنین باشد.

زین قبیل : از این گونه.

 

معانی ابیات غزل(295)

1)       ای آن که رویت مانند بهشت و لب لعل مانندت مثل چشمه سلسبیل است. چشمه سلسبیل بهشت، جان و دل خود را در راه تو به رایگان هدیه کرده است.

2)      موهای نورسته سبزفام گِرد لب تو به مانند فرشتگان سبزپوش اطراف چشمه سلسبیل بهشت اند.

3)      تیر مژگان چشم تو، به مانند من در هرگوشه یی صد کُشته، افتاده دارد.

4)      پروردگارا، همانطور که بر ابراهیم خلیل آتش را سرد کردی، این آتش را که در جان من افتاده است سرد کن.

5)      ای دوستان، هرچند او چهره یی بسیار زیبا دارد، من فرصت مناسب نمی یابم (که با آن نظربازی و عشق بازی کنم).

6)      راه رسیدن به سر منزل مقصود بسیار طولانی و پای راهوار ما لنگ است. دست ما کوتاه و خرما بر بالای نخل بلند قرار دارد.

7)      حافظ، در اثر زور سرپنجه عشق معشوق، به مانند موری در زیر پای پیل افتاده و ناتوان شد.

8)      برای پادشاه جهان، بقای عمر و عزّت و افتخار و هرچه از اینگونه نعمت ها موجود است برقرار باد.

 

 

 

شرح ابیات غزل (295)

وزن غزل : فاعلاتن فاعلاتن فاعلات

بحر غزل : رمل مثمّن مقصور

*

شاه شجاع :     ای بــه کـــام عــاشــــقان حسنت جــمیل 

  کـــی گُـــزیند بــی دلــی بـر تــو بـــدیل

*

ادیب صابر :    ای روی تـو چو خلد و لـب تــو چــو سلسـبیل  

 بـر خُـــلد و سلسـبیل تــو جـان و دلم سبیل

*

سعــدی :    پـــــیش درویشـــان بــود خـــونت مـــباح    

  گــــر نــــباشد در مـــیان مــــالت ســبیل

                   یــــا مکــــن بــا پـــیل بانـان دوســــتی                  

  یــا بـــنا کــن خـــانه یی در خــورد  پـــیل

*

            شادروان علّامه قزوینی عقیده دارند که حافظ در سرودن این غزل از قصیده ادیب صابر در مدح اتسِزِ خوارزمشاه استقبال نموده که مطلع آن این است :

ای رو تو چو خلد و لب تو چو سلسبیل                                    بر خلد و سلسبیل تو جان و دلم سبیل

و شادروان دکتر غنی بر این عقیده اند که حافظ تحت تأثیر غزل شاه شجاع به مطلع یاد شده بالا و در پاسخ آن، غزل خود را سروده و این نظریه صحیحی است. غزل مربوط به اوایل سلطنت شاه شجاع و دوره یی که این سلطان در دربار خود جلسات و انجمن ادبی دایر کرده بود می شود و در آن زمان هنوز روابط فیمابین حافظ و شاه شجاع حسنه بوده، به همین دلیل در این غزل هیچگونه گلایه و شکایتی مطرح نشده و سخن در تعریف شاه عالم یعنی شاه شجاع است.

           بیت ششم این غزل در ردیف امثال سائره درآمده است. بعضی از حافظ پژوهان محترم به سبب اینکه بافت غزل با سایر غزل های حافظ هماهنگی و یکرنگی ندارد آن را از دیوان خود حذف و یا در حاشیه برده اند لیکن باید دانست که غزل های دوره جوانی شاعر به ویژه مواردی که پای استقبال در میان و ردیف و وزن قافیه غزل به نحوی است که نمی توان هرگونه مطلبی را مطرح کرده و در آن گنجانید با سایر غزلهایی که شاعر در انتخاب وزن و قافیه و ردیف آزاد است بسیار تفاوت ساختاری دارد. به عنوان مثال وقتی در این غزل با قافیه محدود، شاعر می خواهد بیتی در مدح شاه به آخر غزل خود ضمیمه کند و قافیه (قبیل) را بالاجبار برمی گزیند، مضمون مصراع آخرش همین می شود که چندان مورد پسند متوقّعان مضامین عرفانی و ادبی در کلّیه ابیات نیست و چنین می پندارند که غزل مشکوک منسوب به حافظ است. حال آنکه چنین نیست.

            ابیات پنجم و ششم غزل تلویحاً اشاره یی است به اینکه شاعر آنطور که دلش می خواهد دسترسی به ملاقات و حضور در جلسات شاه را ندارد و توقع مصاحبت بیشتری را در دل می پروراند .
< قبل   بعد >
 
 
Design By www.comco.ir
Copyright 2002 Comco Company